عناب نوبرانه خوسف؛ عقیق سرخ بر سفره بازار

کشاورزان خوسف این روزها مشغول برداشت عناب تازه از بیش از ۲ هزار هکتار باغات این شهرستان هستند؛ محصولی که برداشت آن از نیمه نخست مردادماه آغاز شده و تا اواخر شهریور ادامه خواهد داشت.

مدیر جهاد کشاورزی خوسف با اشاره به آغاز برداشت عناب نوبرانه در این شهرستان گفت: ارقام بومی ثبت‌شده سیوجان و ماژان از مهم‌ترین ارقام تولیدی عناب در خراسان جنوبی هستند که بخش قابل توجهی از تولید استان را به خود اختصاص داده‌اند.

عناب که در فرهنگ و طب سنتی ایران جایگاه ویژه‌ای دارد، به دلیل خواص دارویی فراوان، به «عقیق سرخ» خراسان جنوبی شهرت یافته است؛ محصولی که علاوه بر ارزش اقتصادی، بخشی از هویت کشاورزی و فرهنگی این منطقه محسوب می‌شود.

خراسان جنوبی با بیش از ۵ هزار و ۸۰۰ هکتار سطح زیرکشت و تولید سالانه هزاران تن عناب، حدود ۹۸ درصد تولید این محصول در کشور را در اختیار دارد و شهرستان‌های بیرجند، خوسف، سربیشه، درمیان و زیرکوه از مهم‌ترین مناطق تولید این محصول هستند.

عناب به دلیل نیاز آبی پایین و سازگاری با شرایط اقلیمی خشک و نیمه‌خشک منطقه، به یکی از محصولات راهبردی کشاورزان استان تبدیل شده است؛ محصولی که علاوه بر مصرف تازه‌خوری، در صنایع غذایی و دارویی نیز کاربرد دارد.

عناب‌تکانی؛ آیینی به قدمت باغ‌های خراسان جنوبی

برداشت عناب در خراسان جنوبی تنها یک فعالیت کشاورزی نیست، بلکه بخشی از فرهنگ و آیین‌های بومی این دیار است. مراسم «عناب ته‌کنی» یا «عناب‌تکانی» سال‌هاست در روستاهای استان برگزار می‌شود و به‌عنوان میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسیده است.

در این آیین، اهالی روستا کنار درختان عناب جمع می‌شوند و با همکاری یکدیگر محصول را برداشت می‌کنند. دود کردن اسپند، صلوات فرستادن، خواندن دوبیتی‌های محلی و شکرگزاری از خداوند، بخشی از این سنت دیرینه است.

در این مراسم، حضور زنان و کودکان نیز پررنگ است؛ اعضای خانواده‌هایی که در کنار یکدیگر برای جمع‌آوری محصول تلاش می‌کنند و این همکاری نسل به نسل منتقل شده است.

کاهش تولید؛ چالش امسال عنابکاران

با وجود آغاز برداشت، شرایط جوی امسال بر میزان تولید این محصول تأثیر گذاشته است.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به آغاز برداشت عناب از حدود ۶ هزار هکتار عنابستان‌های استان اظهار کرد: پیش‌بینی می‌شود امسال حدود ۴۰ هزار تن عناب تازه برداشت شود که در مقایسه با سال گذشته حدود ۷۰ درصد کاهش خواهد داشت.

محسن اسفندیاری افزود: حدود ۹ هزار و ۹۳۱ بهره‌بردار عناب در استان فعالیت دارند و شهرستان‌های خوسف، بیرجند و زیرکوه بیشترین سطح زیرکشت این محصول را به خود اختصاص داده‌اند.

به گفته وی، طوفان و گرمای شدید در ماه‌های اردیبهشت و خرداد امسال موجب کاهش چشمگیر تولید و درآمد کشاورزان شده است.

خام‌فروشی؛ زخمی بر پیکر عقیق سرخ

با وجود جایگاه ویژه عناب خراسان جنوبی در کشور، نبود صنایع تبدیلی کافی همچنان یکی از چالش‌های مهم این بخش است؛ موضوعی که باعث شده بخش زیادی از محصول به صورت خام فروخته شود و سهم بیشتری از ارزش افزوده آن نصیب واسطه‌ها شود.

در حال حاضر ۱۰ واحد فرآوری عناب با ظرفیت هزار و ۹۱۱ تن در سال در استان فعال هستند و محصولاتی مانند پودر، حبه، شیره، شربت و آبمیوه عناب تولید می‌کنند.

کارشناسان معتقدند توسعه صنایع تبدیلی، بسته‌بندی مناسب و معرفی برند عناب خراسان جنوبی می‌تواند علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، این محصول بومی را به بازارهای داخلی و خارجی بیشتری معرفی کند.

عنابستان‌های خراسان جنوبی این روزها میزبان دست‌های زحمتکش کشاورزانی است که با امید به رونق بازار، «عقیق سرخ» را از دل کویر برداشت می‌کنند؛ محصولی که نه فقط یک میوه، بلکه بخشی از تاریخ، فرهنگ و اقتصاد این استان است.